Gewicht vasthouden na een zwangerschap en aankomen rond de menopauze

Veel vrouwen merken dat hun lichaam verandert na een zwangerschap of tijdens de overgang. Sommige vrouwen houden een deel van hun zwangerschapsgewicht vast na de geboorte. In een andere leeftijdsfase merken vrouwen dat ze aankomen tijdens de menopauze (de overgang) of ze merken dat afvallen moeilijker gaat. Dat kan frustrerend zijn. Vaak spelen veranderingen in hormonen een grote rol en ligt het niet zozeer aan wat men eet of hoeveel men beweegt.

Gewicht vasthouden na een zwangerschap

Na een zwangerschap ervaren veel vrouwen een zekere mate van gewichtsbehoud. Gemiddeld is dit gewichtsbehoud tussen het gewicht vóór de zwangerschap en één jaar na de bevalling klein, zo'n 0,5 tot 1,5 kg. Echter, bij 13% tot 20% van de vrouwen is er sprake van een gewichtsbehoud van 5 kg of meer.^[1]

Weinig slaap, stress en minder tijd om te bewegen kunnen er allemaal toe leiden dat vrouwen na een bevalling minder makkelijk terugkeren naar het gewicht van voor de zwangerschap.^[2] Zo kan verstoring van de duur, het ritme of de kwaliteit van de slaap leiden tot gewichtstoename doordat het verlangen naar calorierijk voedsel toeneemt.^[1] Ook chronische stress lijkt via verhoging van het cortisol te leiden tot toegenomen snacktrek. Stress en slaapproblemen kunnen het zo moeilijker maken om een gezonde leefstijl te behouden.^[1]

Maar ook hormonale veranderingen kunnen een rol spelen. Genetische aanleg kan hieraan bijdragen.^[2] Zo voorspellen hogere concentraties van het hormoon leptine vroeg in de zwangerschap een verhoogd risico op overgewicht na de bevalling.^[3] Ook een lager oestrogeengehalte na de bevalling kan ervoor zorgen dat het lichaam langer gewicht vasthoudt. Daarnaast daalt ook progesteron na de bevalling. Dit hormoon speelt een rol bij het regelen van de eetlust. Bovendien kunnen hoge progesteronwaarden bij zwangere vrouwen zorgen voor meer eetlust en trek in bepaald eten. Na de bevalling kan de daling van progesteron het eetpatroon veranderen. Hierdoor kunnen vrouwen mogelijk meer calorieën binnenkrijgen dan ze verbranden.^[2] Tot slot kan ook de ruststofwisseling afnemen na de bevalling en zo bijdragen aan het vasthouden van gewicht.^[4]

Aankomen en afvallen rond de menopauze (‘de overgang’)

In een andere levensfase kunnen ook klachten van de overgang, zoals opvliegers en nachtelijk zweten, je slaap verstoren. En ook hier kan slecht slapen of stress zorgen voor meer trek en minder energie om te bewegen.^[1]

Maar ook tijdens de overgang veranderen hormonen. De eierstokken maken steeds minder oestrogeen. Door deze daling gaat het lichaam vet meer opslaan rond de buik.^[5] Wanneer er sprake is van een grote buikomvang (te veel visceraal vet), verhoogt dat het risico op chronische aandoeningen zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten, en bepaalde vormen van kanker.^[1]

Een daling van oestrogeen kan ook een verstoring geven in de eetlust. Zo kan door de daling van oestrogeen het hongerhormoon ghreline toenemen, waardoor de eetlust toeneemt.^[5,6] Daarnaast kan de menopauze leiden tot een afname van het energieverbruik in rust.^[7] Een toename in eetlust en een afname van de rustverbranding kan verder bijdragen aan de toename in buikomvang en gewicht of gewichtsverlies tegenwerken.

Naast overgangsklachten (opvliegers, verstoorde slaap en stress), hormonale veranderingen en veranderingen in de rustverbranding kan ook de biologische veroudering bijdragen aan gewichtstoename. Los van de menopauze zelf. Al is de gewichtstoename als gevolg van biologische veroudering vaak slechts zo’n 0,4 kg tot 0,7 kg per jaar.^[8]